الْحَسَناتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئاتِ » ؛ يعنى پيش از آن كى مؤذّن بانگ نماز گويذ منادى ندا كنذ و گويذ : اى فرزندان آدم ! برخيزيد و آتشها كى افروخته‌ايذ بنشانيذ كى نيكى محو كنندهء بذي است . « ذلك » اى الّذى ذكرنا ، آنچ ياذ كرديم ؛ و گفته‌اند : « ذلك » اشارتست به قرآن . « ذِكْرى لِلذَّاكِرِينَ » كى آن تنبيهى است ياذ كنندگان را . « وَ اصْبِرْ » على الصلاة ، و صابر باش در نماز « فَإِنَّ اللَّهَ لا يُضِيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِينَ » اى المصلّين كقوله : « [ وَ أْمُرْ ] أَهْلَكَ 2085 بِالصَّلاةِ وَ اصْطَبِرْ ( 524 ) عَلَيْها » ؛ و گفته‌اند : صبر كن كى بصبر درجهء محسنان بيابى ؛ و گفته‌اند : در رنجى كى از قوم تو به تو مىرسذ صبر كن . قوله - تعالى - : [ سوره هود ( 11 ) : آيه 117 ] وَ ما كانَ رَبُّكَ لِيُهْلِكَ الْقُرى بِظُلْمٍ وَ أَهْلُها مُصْلِحُونَ ( 117 ) اى بظلم من اللّه و أهلها مصلحون مؤمنون محسنون ، يعنى خذاى اهل هيچ دهى را بظلم هلاك نكرد و اهل آن ده مصلحان و مؤمنان و نيكوكاران بوذند ؛ بلك هلاك ايشان بتعدّى بوذ در شرك . « وَ لَوْ شاءَ رَبُّكَ لَجَعَلَ النَّاسَ أُمَّةً واحِدَةً » و اگر خذاوند و پروردگار تو - اى محمّد ! - خواهد همه مردم را بر مسلمانى بدارذ ؛ اما نخواهذ زيرا كى بكمال علم مىدانذ كى مسلمان شوذ و كى مسلمان نشوذ 2086 و بر كفر إصرار و عناد نمايذ « وَ لا يَزالُونَ مُخْتَلِفِينَ » و هرگز نباشذ كى ايشان در دين مخالف يكديگر نباشند چنانك جهوذان و ترسايان و مجوس ؛ و الاختلاف اعتقاد كلّ واحد نقيض معتقده لآخر ، يعنى اختلاف ايشان در اعتقاد بوذ كى معتقد هر يك بخلاف ديگرى بوذ . « إِلَّا مَنْ رَحِمَ رَبُّكَ » الا كسى كى پروردگار و خذاوند تو بر وى رحمت كرده باشذ ( 525 ) ، و هداه بالايمان ، و او را به ايمان راه نموذه باشذ ، فانّه ناج من الاختلاف ، كى او از اختلاف باطل نجاة يافته باشذ ؛ و استثنا منقطع است . حسن گويذ : لا يزالون مختلفين في الأحوال و الأرزاق من تسخير بعضهم لبعض ، يعنى ايشان لا يزال در احوال و أرزاق از تسخير بعضى مر بعضى را مختلف باشند ؛ و گفته‌اند : لا يزال 2087 بعضى از پى بعضى مىروند ؛ و الاختلاف افتعال من خلفه يخلفه إذا قام بالشّىء بعد مقامه ، و اختلفوا كقولهم : قتلوا و اقتتلوا ؛ و به اين وجه اعتراضى بوذ و تقديرش چنين بوذ : و لو شاء ربّك لجعل النّاس